Аўтарка таго самага перакладу «Гары Потэра» выпусціла кнігу пра Віцебск – вось чаму яе варта прачытаць

Вялікая вада

У маёй карціне свету ў паняцце «горад» заўжды ўваходзіла паняцце «рака», як бы будучы яго часткай. Гэтаму ўспрыманню спрыялі і падручнікі па гісторыі, дзе гаварылася, што ў старажытнасці людзі сяліліся на берагах рэк, і тое, што ў дзяцінстве я выязджала да цёткі ў Магілёў, да іншых сваякоў у Дніпро ва Украіне, якое стаіць на той самай рацэ, што і Магілёў, ды ў Полацк-на-Дзвіне, дзе жыла маміна стрыечная сястра. Наяўнасць ракі ў горадзе здавалася мне нечым такім натуральным, што я пэўны час увогуле не думала, быццам могуць існаваць гарады без Вялікай Вады. Яшчэ з таго часу я ведаю, што калі нешта ў жыцці не так, то я магу пайсці да вады, і стане трохі лепей.

Паняцце Вялікай Вады я прыдумала пазней, бо, па сутнасці, якая розніца – ёсць у цябе рака, акіян, мора ці вялізнае, як мора або рака, возера. Любая такая вада дадае месцу жыцця і робіць яго сапраўды вітальным. І з усяго гарадскога ландшафту гэта тое, што чалавеку найскладаней у імгненне знішчыць ці сапсаваць. (Амаль штогод загнаная пад зямлю ў калектары Няміга дае пра сябе знаць, спыняючы рух у цэнтры Менска.) Цунамі, паводкі, разводдзі могуць несці пагрозу чалавеку, аднак я не магу не захапляцца тым, як вада часам дыктуе свае правілы.

Адзін з першых маіх успамінаў, якія датычацца непасрэдна Віцебска, звязаны акурат з гэтым. Я жыла ў мікрараёне Поўдзень-6, збудаваным у 1980-я гады. Тады гэта была ўскраіна, і далей пачынаўся лес. Наш аўтобусны прыпынак быў канцавым, і ўсе ведалі расклад усіх чатырох аўтобусаў — жоўтых «Ікарусаў», тры з якіх злучалі нас з «горадам»: так называлі яго цэнтральную частку, downtown, не толькі ў нас. Аўтобус нумар 12 праязджаў усю галоўную вуліцу Леніна і ўжо ля філармоніі паварочваў на Уланавічы – ён пераважна быў забіты дачнікамі, якія з самага ранку спяшаліся на свае соткі, або людзьмі, падобнымі да дачнікаў, якія ехалі на самыя вялікія ў той час могілкі – праполваць пустазелле і саджаць там кветкі. Аўтобусы 10 і 17 з Леніна на плошчы Свабоды зварочвалі да тэатра на мост і ехалі да вакзала, дзе «дзясятка» мела канцавы прыпынак, а 17-ы ехаў далей, у нейкую таямнічую – бо невядомую мне – частку горада, на Карла Маркса, куды я не трапляла гадоў да чатырнаццаці.

І вось аднойчы здарылася нешта: рака (пад ракой звычайна маецца на ўвазе Дзвіна) разлілася так, што 17-му аўтобусу давялося змяніць маршрут. Цяпер каля кінатэатра «Брыганціна» ён стаў зварочваць з Чкалава налева, на праспект Будаўнікоў, і пасля, каля гасцініцы «Лучоса», яшчэ раз налева. Спачатку гэта быццам было часова, а пасля гэтак і пакінулі. Мяне ў дзяцінстве гэтая гісторыя страшна захапіла: я сабе ўяўляла цэлае стыхійнае бедства, людзей з торбамі, якія спехам некуды эвакуююцца, хоць напраўду, хутчэй за ўсё, яно было не так драматычна. Аднак тут я не хачу ведаць праўды; мне падабаецца верыць у буйны нораў ракі.

І паводле іроніі лёсу, цяпер канцавы прыпынак 17-га аўтобуса – прадпрыемства «Віцрачтранс» (раней на чалавечай мове гэта проста называлася «Рачны порт Віцебск»), размешчанае на Дзвіне. І хоць аўтобус яшчэ ў адным месцы перасякае гэтую раку, аўтары маршруту – нібы ў доме ў павешанага пра вяроўку не гавораць – ніяк пра Дзвіну не згадваюць. Затое маецца ажно тры прыпынкі, звязаныя з іншай ракой: «Лучоса», «Гасцініца Лучоса» і «Станцыя Лучоса».

На жаль, у апошнія гады праз нізкі ўзровень вады рачны транспарт не ходзіць, але, як я прачытала на гарадскім вэб-сайце, «ідуць работы па паглыбленні ракі і набыцці трох водных трамваяў».